წარმოიდგინეთ 1991 წლის ჰოლივუდი. კინოსტუდიების პავილიონებში სპეციალური ეფექტების შემქმნელები ტრადიციული, ხელშესახები მაგიით არიან დაკავებულნი. ეს არის ეპოქა, სადაც ეკრანული სასწაულები ფიზიკურ სამყაროში იბადება – რეზინისგან, ლატექსისგან, ლითონის მექანიზმებისა და თიხისგან. ოსტატები თვეებს ანდომებენ პატარა, დეტალიზებული ფიგურების შექმნას და შემდეგ, ფოტოკამერის წინ, მილიმეტრობით ამოძრავებენ მათ. თითოეული კადრის გადაღებას, ფიგურის ოდნავ შეწევასა და დაფიქსირებას უდიდესი მოთმინება სჭირდება. ანიმატორები ფიზიკური შრომით, საკუთარი ხელებით აცოცხლებენ მონსტრებს.
ამ სამყაროს ჰყავს თავისი უდავო ღმერთი – ფილ ტიპეტი. ის არის Stop-motion ანიმაციის ლეგენდა, კაცი, რომელმაც „ვარსკვლავური ომების“ და „რობოკოპის“ საუკეთესო სცენები შექმნა. როდესაც სტივენ სპილბერგმა გადაწყვიტა მაიკლ კრაიტონის რომანი, „იურული პარკი“, დიდ ეკრანზე გადაეტანა, მან ზუსტად იცოდა, რომ დინოზავრების გაცოცხლება მხოლოდ ერთ ადამიანს, ფილ ტიპეტს შეეძლო. სპილბერგის ხედვა იყო გრანდიოზული, თუმცა ტექნოლოგიური არსენალი – ძველი. არავის წარმოედგინა, რომ სადღაც, კომპანია ILM-ის (Industrial Light & Magic) ჩაბნელებულ ოთახში, რამდენიმე ურჩი ინჟინერი უკვე წერდა კოდს, რომელიც ტიპეტის პროფესიას სამუდამოდ გაანადგურებდა და ვიზუალური ხელოვნების სრულიად ახალ ერას დაუდებდა სათავეს.
თიხის ოსტატები და ამოუწურავი ამბიცია
სპილბერგს რთული ამოცანა ჰქონდა. მას სურდა დინოზავრები ისე რეალისტურად ეჩვენებინა, რომ მაყურებელს მათი სუნთქვა ეგრძნო. ფილ ტიპეტი უახლესი მეთოდის, ე. წ. Go-Motion-ის გამოყენებას გეგმავდა. ეს ტექნიკა ფიგურების მოძრაობისას კომპიუტერულად მართვად ძრავებს იყენებდა, რათა კადრში ბუნებრივი ბუნდოვანება (Motion blur) შექმნილიყო. მოძრაობა ბევრად გლუვი ხდებოდა, ვიდრე კლასიკურ თოჯინურ ანიმაციაში, თუმცა მაინც ინარჩუნებდა მექანიკურ, ოდნავ წყვეტილ ხასიათს.
პარალელურად, რეჟისორმა დაიქირავა სტენ უინსტონი გიგანტური რობოტული მოდელების ასაგებად, ხოლო ILM-ის გუნდი – დენის მიურენის ხელმძღვანელობით – მოიწვია მხოლოდ ერთი კონკრეტული, დამხმარე მიზნით: მათ უნდა გამოეყენებინათ ციფრული ტექნოლოგიები ტიპეტის მიერ გადაღებული კადრების გასასუფთავებლად და ეკრანზე მოძრავი თიხის ფიგურებისთვის დამატებითი ბუნდოვანების ეფექტის დასადებად.
იმ დროს კომპიუტერული გრაფიკა (CGI) აღიქმებოდა საინტერესო, მაგრამ არაპრაქტიკულ სათამაშოდ. ჯეიმს კემერონს უკვე გამოყენებული ჰქონდა CGI „უფსკრულსა“ და „ტერმინატორ 2“-ში წყლის საცეცისა და თხევადი ლითონის შესაქმნელად. მაგრამ ცოცხალი, ორგანული არსების კომპიუტერში დახატვა წარმოუდგენელ, აბსურდულ იდეად ითვლებოდა. კომპიუტერს შეეძლო შეექმნა პლასტმასა, ლითონი ან სითხე, მაგრამ ვერავინ ბედავდა კოდით ტყავის, კუნთების, ჭუჭყისა და სუნთქვის გენერირებას.
კოდების იატაკქვეშეთი და აკრძალული ექსპერიმენტი
ILM-ის გუნდში მუშაობდა ანიმატორი სტივ უილიამსი (მეტსახელად „სპაზი“) და მისი კოლეგა მარკ დიპე. უილიამსი არ იყო ტიპური, დამჯერი სტუდიური ინჟინერი. ის ხედავდა, თუ რა სისწრაფით ვითარდებოდა კომპიუტერული ტექნოლოგიები და დარწმუნებული იყო, რომ პიქსელებს თიხის ჩანაცვლება შეეძლო.
როდესაც ხელმძღვანელობამ ILM-ის გუნდს კატეგორიულად აუკრძალა დინოზავრების სრულფასოვან ციფრულ მოდელირებაზე დროის დაკარგვა და უბრძანა, მხოლოდ ფილ ტიპეტის კადრების დამუშავებაზე ეზრუნათ, უილიამსმა უარი თქვა მორჩილებაზე. დაიწყო ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი ფარული ოპერაცია ვიზუალური ეფექტების ისტორიაში.
სამუშაო საათების დასრულების შემდეგ, როდესაც ოფისი ცარიელდებოდა, უილიამსი რჩებოდა თავის მონიტორთან და სილიკონ გრაფიკსის (Silicon Graphics) მძლავრ კომპიუტერებში საიდუმლო ფაილებს ხსნიდა. მან დაიწყო ტირანოზავრ რექსის ჩონჩხის აწყობა. ეს იყო სამგანზომილებიანი კარკასი (Wireframe), რომელსაც გააჩნდა ვირტუალური ძვლები, სახსრები და მოძრაობის ფიზიკა. უილიამსი და დიპე კვირების განმავლობაში, მენეჯმენტისგან მალულად ხვეწდნენ ტირანოზავრის სიარულის ციკლს, სწავლობდნენ სირაქლემების, სპილოების მოძრაობას და ცდილობდნენ მექანიკური კოდისთვის ორგანული სიცოცხლე შთაებერათ.
მათ იცოდნენ, რომ თუ მენეჯმენტი ამ ტესტს ნაადრევად, დაუსრულებელ მდგომარეობაში ნახავდა, პროექტს მყისიერად გააუქმებდა. ამიტომ ექსპერიმენტი უკიდურეს საიდუმლოებას მოითხოვდა.
ეკრანზე გაცოცხლებული პიქსელები და დადგმული შემთხვევითობა
როდესაც უილიამსმა ტირანოზავრის ჩონჩხის სიარული დაასრულა, დენის მიურენმა (ILM-ის ვიზუალური ეფექტების ზედამხედველმა) შეიტყო ამ ურჩობის შესახებ. გაბრაზების ნაცვლად, მიურენი შოკირებული დარჩა ნანახით. მან მაშინვე იგრძნო, რომ მონიტორზე რაღაც ისტორიული ხდებოდა, თუმცა ახლა მთავარი ამოცანა იყო, ეს კადრი სტივენ სპილბერგისთვისა და პროდიუსერ კეთლინ კენედისთვის გონივრულად ეჩვენებინათ.
მიურენმა და უილიამსმა მოაწყვეს მცირე, კარგად გათვლილი სპექტაკლი. ერთ დღესაც, როდესაც კენედი ILM-ის ოფისში ვიზიტით იმყოფებოდა, უილიამსმა განზრახ დატოვა მონიტორზე ჩართული ტირანოზავრის სიარულის ანიმაცია. პროდიუსერმა ეკრანთან გაიარა, თვალი მოჰკრა ვირტუალურ სივრცეში მოძრავ გიგანტურ ჩონჩხს და ადგილზე გაშეშდა. მან მაშინვე იკითხა, რა იყო ეს. მალე კადრი სპილბერგამდეც მივიდა.
რეჟისორი აღფრთოვანდა მოძრაობის სირბილითა და იმ სიმძიმით, რომელსაც პიქსელებისგან შემდგარი მოდელი ასხივებდა. მან ითხოვა დამატებითი ტესტის გაკეთება. ამჯერად, უილიამსმა და მისმა გუნდმა გააკეთეს გალიმიმუსების ჯოგის სირბილის სცენა. დაარენდერეს მოდელები – შემოაცვეს ვირტუალური კანი, დაამატეს განათება, ჩრდილები და ბუნებრივი გარემო.
როდესაც საბოლოო ტესტი მზად იყო, სპილბერგმა სპეციალური ჩვენება მოაწყო. საპროექციო ოთახში ისხდნენ სტუდიის ხელმძღვანელები, პროდიუსერები და, რა თქმა უნდა, ფილ ტიპეტი – ადამიანი, რომლის ხელით აწყობილი თიხის ფიგურებიც ფილმის მთავარი საყრდენი უნდა ყოფილიყო.
„მე გადავშენდი“ – ისტორიული ფრაზა, რომელმაც ეპოქა დაასრულა
შუქი ჩაქრა და ეკრანზე გაჩნდა გალიმიმუსების ჯოგი, რომელიც მინდორზე მირბოდა. მოძრაობა იყო ფლოიდური, აბსოლუტურად ბუნებრივი და ცოცხალი. არანაირი წყვეტა, არანაირი მექანიკური სიხისტე. დინოზავრები სუნთქავდნენ, კუნთები უთრთოდათ, მათი წონა მიწაზე სრულყოფილად აისახებოდა. ტექნოლოგია და ვიზუალური ხელოვნება ისეთ წერტილში გადაიკვეთა, სადაც კომპიუტერულმა კოდმა ფიზიკურ რეალობას აჯობა.
ოთახში სამარისებური სიჩუმე ჩამოვარდა. ყველამ გაიაზრა, რომ ის, რასაც ხედავდნენ, კინემატოგრაფიის მომავალი იყო. ძველი წესები გაუქმდა. სტივენ სპილბერგი მიუბრუნდა ფილ ტიპეტს და რეაქციას დაელოდა.
ტიპეტი, რომელიც ათწლეულების განმავლობაში ფიზიკური ეფექტების უდავო მეფე იყო, უყურებდა ეკრანს და ხვდებოდა, რომ მისი პროფესია ერთ წამში აორთქლდა. ტექნიკა, რომელსაც მან მთელი ცხოვრება შეალია, რელევანტურობას კარგავდა. მან ამოისუნთქა და წარმოთქვა ფრაზა, რომელიც ისტორიაში შევიდა: „ვფიქრობ, მე გადავშენდი“ (I think I’m extinct).
სპილბერგზე ამ მომენტმა იმდენად იმოქმედა, რომ ტიპეტის ეს ფრაზა ფილმშიც კი შეიტანა. „იურულ პარკში“, როდესაც დოქტორი იან მალკოლმი პირველად ხედავს ცოცხალ დინოზავრებს და აცნობიერებს, რომ თანამედროვე მეცნიერებამ ძველი წესები დაანგრია, ის ალან გრანტს ეუბნება: „გადაშენების პირას მყოფი სახეობები ჩვენ ვართ“. ეს იყო პირდაპირი ალეგორია იმისა, რაც ILM-ის საპროექციო ოთახში მოხდა.
ახალი სამყაროს დაბადება და ტრანსფორმაცია
სპილბერგმა მაშინვე შეცვალა ფილმის წარმოების კურსი. Go-Motion ანიმაცია სრულად გაუქმდა. ILM-ს დაევალა ფილმში არსებული დინოზავრების სრული სიგრძის კადრების კომპიუტერული გენერირება. სტენ უინსტონის რობოტები შენარჩუნდა ახლო ხედებისთვის, სადაც ფიზიკური კონტაქტი იყო საჭირო, მაგრამ ნებისმიერი დინამიკური, ფართო კადრი პიქსელების ტერიტორიად გამოცხადდა.
ფილ ტიპეტის ისტორია აქ ტრაგიკულად არ დასრულებულა. მიუხედავად იმისა, რომ მისი ტრადიციული ხელსაწყოები უსარგებლო გახდა, სპილბერგმა იცოდა, რომ კომპიუტერულ ინჟინრებს შეეძლოთ კოდის წერა, მაგრამ არ ესმოდათ ცხოველების ბიოლოგია, მოძრაობის ფსიქოლოგია და წონა ისე, როგორც ტიპეტს. ტიპეტი გადაკვალიფიცირდა. ის გახდა დინოზავრების ქცევის მთავარი ქორეოგრაფი და კომპიუტერულ ანიმატორებს ზუსტ მითითებებს აძლევდა, თუ როგორ უნდა ამოძრავებულიყო თითოეული არსება. მაგია, რომელიც მანამდე თიხაში იყო, ახლა ციფრულ მოდელებში გადაიზარდა. შეიქმნა სრულიად ახალი მოწყობილობა, ე. წ. DID (Dinosaur Input Device) – ფიზიკური ჩონჩხი სენსორებით, რომელსაც ტიპეტის გუნდი ხელით ამოძრავებდა და ეს მოძრაობა პირდაპირ კომპიუტერულ მოდელზე აისახებოდა. ასე მოხდა ძველი და ახალი სამყაროების იდეალური სინთეზი.
„იურული პარკის“ პრემიერამ 1993 წელს კულტურული და ტექნოლოგიური შოკი გამოიწვია. მაყურებელს მსგავსი რამ არასდროს ენახა. ფილმმა დაამტკიცა, რომ CGI აღარ იყო მხოლოდ ფონური ეფექტი ან მეტალის ზედაპირების სადემონსტრაციო ინსტრუმენტი. კომპიუტერულ გრაფიკას შეეძლო შეექმნა მთავარი პერსონაჟი. მოეტანა ეკრანზე სიცოცხლე.
მომდევნო წლებში ჰოლივუდმა სრული კაპიტულაცია გამოაცხადა. სტუდიებმა დაიწყეს მასობრივი გადასვლა ციფრულ ეფექტებზე. შეიქმნა ისეთი კომპანიები, როგორებიცაა Weta Digital და სხვა გიგანტები. გაჩნდა სრულიად ახალი პროფესიები. დიზაინერები და CGI არტისტები კინოინდუსტრიის ყველაზე მოთხოვნად სპეციალისტებად იქცნენ. შეიცვალა სარეჟისორო მიდგომაც – თუ ადრე რეჟისორს ფიზიკური ობიექტების შეზღუდვების გამო კომპრომისებზე წასვლა უწევდა, ახლა ვიზუალურ ხელოვნებაში ერთადერთი საზღვარი ადამიანის ფანტაზია და გამოთვლითი სიმძლავრე იყო.
ერთი ინჟინრის ურჩობამ, რომელიც გვიან ღამით, აკრძალვის მიუხედავად მონიტორთან რჩებოდა და ვირტუალურ ძვლებს აერთებდა, ფიზიკური სპეცეფექტების იმპერია დაასრულა და ციფრული დიზაინის ეპოქას შეაბიჯა. ეს იყო მომენტი, როდესაც თიხა პიქსელმა ჩაანაცვლა, კინემატოგრაფიამ კი თავისი ევოლუციის ყველაზე დიდი და შეუქცევადი ნაბიჯი გადადგა.
